Sądowy i umowny podział majątku wspólnego małżonków. Rozwód, separacja a prawo rodzinne. Kancelaria Adwokat Radca Prawny Łódź radzi

Podział majątku, który był objęty wspólnością ustawową, może nastąpić po ustaniu tej wspólności i bez względu na przyczynę tego ustania.

Podział majątku wspólnego może być dokonany w każdym czasie na podstawie umowy między stronami (małżonkami) bądź orzeczenia sądu. Wydaniu takiego orzeczenia służy postępowanie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami.

Podział majątku wspólnego może również, na wniosek jednego z małżonków, dokonać sąd w wyroku orzekającym rozwód lub w orzeczeniu o separacji, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

Małżonkowie mogą poddać rozstrzygnięciu przez sąd polubowny spór o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej, a w tym także spór o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 marca 1979 r. III CRN 10/79)

Umowny podział majątku wspólnego

Umowny podział majątku wspólnego może objąć cały ten majątek lub być ograniczony do jego części.

Zawierając umowę, strony w zasadzie mają pełną swobodę w wyborze sposobu podziału majątku wspólnego.

Umowa o podział majątku wspólnego może być zawarta między małżonkami albo byłymi małżonkami, albo między jednym z małżonków a spadkobiercami drugiego z nich.

Umowa w zasadzie może być zawarta w dowolnej formie, co wynika z zasady swobody umów. Gdy w skład dzielonego majątku wchodzi nieruchomość lub inne prawa, do których skutecznego przeniesienia wymaga się aktu notarialnego, umowa powinna być zawarta w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności umowy.

Jeżeli w skład dzielonego majątku wchodzi przedsiębiorstwo umowa o podział tego majątku powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami poświadczonymi notarialnie pod rygorem dla celów dowodowych .

Dzieląc umownie majątek każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

Nieważność umowy o podział majątku może być stwierdzona na skutek powództwa o ustalenie tej nieważności. Uprawnionym do wytoczenia powództwa jest każdy, kto ma interes prawny w takim ustaleniu.

Umowa o podział majątku wspólnego po ustaniu ustawowej wspólności małżeńskiej zawarta z pokrzywdzeniem wierzyciela może być przez niego zakwestionowana skargą pauliańską (art. 527 kc). (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 28 kwietnia 2004 r. III CK 469/2002)

Sądowy podział majątku wspólnego

Przedmiotem postępowania jest podział majątku, który był objęty wspólnością ustawową.

Sądowy podział majątku wspólnego powinien obejmować cały ten majątek, jednakże z ważnych powodów może być ograniczony do jego części.

W razie zaistnienia ważnych powodów do ograniczenia podziału majątku wspólnego do części tego majątku (art. 1038 kc w związku z art. 46 kro) rozstrzygnięcie w tym przedmiocie sąd może zamieścić jedynie w orzeczeniu działowym kończącym postępowanie w sprawie. (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 22 września 1977 r. III CZP 72/77)

Jeżeli okaże się, że z jakichkolwiek przyczyn prawomocne postanowienie o podziale majątku wspólnego nie objęło wszystkich istotnych składników majątku wspólnego, każde z byłych małżonków może wystąpić w odrębnym postępowaniu o przeprowadzenie podziału uzupełniającego co do składników, które nie zostały uwzględnione w orzeczeniu podziałowym. (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 28 sierpnia 1986 r. III CZP 47/86)

Z wnioskiem o podział majątku wspólnego może wystąpić każde z małżonków lub każdy z jego spadkobierców. Wnioskodawcą może być nabywca udziału w majątku wspólnym, nabywca spadku lub udziału w spadku, w skład którego wchodzi udział małżonka w majątku wspólnym, wierzyciel każdego z małżonków, jeżeli uprzednio zajął prawo dłużnika do podziału majątku wspólnego.

Jeżeli w skład majątku wspólnego wchodzi wierzytelność z tytułu nakładów dokonanych przez małżonków na nieruchomości należącej do osoby trzeciej, a żaden z małżonków nie wyraża zgody na przyznanie mu tej wierzytelności w całości, sąd dokonuje podziału majątku w ten sposób, że każdemu z małżonków przyznaje ułamkową część wierzytelności, bez oznaczenia jej wartości. (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 19 grudnia 1973 r. III CZP 65/73)

Aby dokonać podziału majątku wspólnego, sąd przede wszystkim musi – jako przesłankę podziału – ustalić skład i wartość dzielonego majątku.

Gdy wszyscy uczestnicy postępowania złożą zgodny wniosek co do sposobu podziału majątku wspólnego, sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeżeli projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych.

W braku zgodnego wniosku co do sposobu podziału, pierwszeństwo ma sposób polegający na podziale tych składników majątkowych, które dają się podzielić, czyli gdy ich podział nie jest sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy i nie pociąga za sobą istotnej zmiany rzeczy lub znacznego zmniejszenia jej wartości, i przyznaniu przedmiotów majątkowych tak powstałych i składników majątkowych, które nie dają się podzielić, każdemu z małżonków stosownie do wielkości ich udziałów w majątku wspólnym. Jeżeli podział ten nie będzie w pełni odpowiadał wartości udziałów małżonków w majątku wspólnym, sąd zasądzi odpowiednią dopłatę od jednego z małżonków na rzecz drugiego z nich. Sąd może, w ostateczności, wszystkie składniki majątku wspólnego przyznać jednemu z małżonków i zasądzić od niego na rzecz drugiego z nich spłatę, odpowiadającą wartości jego udziału w majątku wspólnym.

Sądowe zniesienie współwłasności przez sprzedaż wchodzącej w skład majątku wspólnego nieruchomości w drodze licytacji publicznej powoduje ustanie współwłasności tej nieruchomości z chwilą jej sprzedaży w trybie przepisów art. 1066-1071 kpc. (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 20 lutego 1989 r. III CZP 4/89)

Zasądzając dopłaty lub spłaty sąd oznacza termin i sposób ich uiszczenia, jednorazowo lub w określonych ratach, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia.

W razie przyznania jednemu z małżonków składników majątkowych pozostających we władaniu drugiego z nich, sąd – na wniosek lub z urzędu – orzeka o wydaniu tych składników temu z małżonków, któremu zostały one przyznane, określając stosownie do okoliczności termin wydania.

W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, w skład którego wchodzi spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, sąd, nakazując jednemu z małżonków wydanie lokalu, obowiązany jest orzec o uprawnieniu tego małżonka do otrzymania lokalu socjalnego bądź o braku takiego uprawnienia.

Właściwa gmina jest zainteresowana w sprawie wówczas, gdy sąd ma orzec o wydaniu lokalu przez jednego z małżonków.

Zobowiązanym do wydania lokalu jest tylko małżonek, któremu nie przyznano spółdzielczego lokatorskiego prawa do tego lokalu.

Spółdzielnia mieszkaniowa jest zainteresowana w sprawie wówczas, gdy jest zobowiązana lub wyraża gotowość do ustanowienia, w miejsce dotychczasowego, dwóch spółdzielczych lokatorskich praw do lokalu mieszkalnego. (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 13 czerwca 2003 r. III CZP 40/2003)

W postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd także rozstrzyga:

- o wzajemnych roszczeniach małżonków z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów stanowiących majątek wspólny, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na te przedmioty majątkowe nakładów i spłaconych długów w czasie od chwili ustania wspólności ustawowej do chwili podziału majątku wspólnego,

- zarzut uczestnika postępowania nieważności zawartej przez małżonków umowy majątkowej,

- spór o to, czy pewien przedmiot należy do majątku wspólnego,

- spór o istnienie po stronie wnioskodawcy uprawnienia do żądania podziału majątku wspólnego,

- o zwrocie wydatków i nakładów poczynionych w czasie trwania wspólności ustawowej z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego każdego z małżonków, lub odwrotnie, i o długach jednego z małżonków zaspokojonych z majątku wspólnego,

- o żądaniu ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.

O rozstrzygnięciach dotyczących dzielonego majątku decydują we wszystkich sprawach działowych, szeroko rozumianych (zniesienie współwłasności, dział spadku, podział majątku wspólnego małżonków), okoliczności istniejące w chwili podziału.  W sprawie o podział majątku wspólnego dla rozstrzygnięcia, któremu z małżonków przyznać spółdzielcze prawo do lokalu, z reguły rozstrzygające znaczenie ma dobro wspólnych dzieci małżonków. Jeżeli jednak małżonkowie dzieci wspólnych nie mają, sytuacja dziecka jednego z małżonków oraz jego dobro nie mogą być obojętne. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 27 sierpnia 1979 r. III CRN 137/79)

Ustalenie składu i wartości majątku podlegającego podziałowi

Podział majątku wspólnego obejmuje tylko aktywa, czyli nie uwzględnia się pasyw (długów).

W skład majątku małżonków wchodzą rzeczy ruchome i nieruchomości, jak również inne prawa majątkowe, w tym wierzytelności, roszczenia.

Podział majątku wspólnego obejmuje przedmioty majątkowe, które były składnikami majątku wspólnego w chwili ustania wspólności ustawowej i które istnieją w chwili dokonywania podziału.

Ustalenie wartości przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego następuje według ich stanu z chwili orzekania, czyli zamknięcia rozprawy.

(…) sąd, w dążeniu do zakończenia podziału majątku w jednym postępowaniu, powinien zwrócić uwagę małżonków na potrzebę wskazania całego majątku podlegającego podziałowi oraz że nie jest związany wnioskami małżonków, jeżeli z oświadczeń ich wyniknie, że istnieje inny jeszcze majątek wspólny wymagający podziału. Przepis powyższy nie daje natomiast sądowi uprawnień do prowadzenia z urzędu dochodzeń, czy i jaki istnieje inny wspólny majątek. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 18 stycznia 1968 r. III CR 97/67)

Wartość prawa najmu lokalu komunalnego, objętego podziałem majątku wspólnego, stanowi różnica między czynszem wolnym a czynszem regulowanym z uwzględnieniem – w konkretnych okolicznościach sprawy – okresu prawdopodobnego trwania stosunku najmu. (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 24 maja 2002 r. III CZP 28/2002)

Wartość spółdzielczego własnościowego, lokatorskiego prawa do lokalu określa się według cen rynkowych. Od tak ustalonej wartości odlicza się nieuiszczoną część kredytu przypadającą na koszt budowy lokalu.

W sprawie o podział majątku wspólnego małżonków w wypadku, gdy w skład tego majątku wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu, sąd orzekający o podziale majątku wspólnego przyznaje prawo do lokalu spółdzielczego, choćby małżonek uzyskujący to prawo nie był członkiem spółdzielni. (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 25 października 1985 r. III CZP 58/85)

Eksmisja małżonka, który swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, pozbawia eksmitowanego jedynie uprawnień do zamieszkiwania we wspólnym mieszkaniu. Nie pozbawia go zaś tytułu prawnego, jaki powstał z przydziału spółdzielczego prawa do lokalu. Spółdzielnia mieszkaniowa nie może więc członkowi cofnąć wydanego przydziału według swego uznania. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 maja 1994 r. I ACr 836/93)

Przedsiębiorstwo może ulec podziałowi tylko wówczas, gdy w wyniku podziału powstaną dwa lub więcej samodzielne przedsiębiorstwa. Jeżeli takiej możliwości nie ma, przedsiębiorstwo może w wyniku podziału majątku wspólnego być przyznane w całości jednemu z małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego albo ulec likwidacji, a poszczególne rzeczy i prawa wchodzące w jego skład mogą zostać przyznane po części jednemu, a po części drugiemu z małżonków. Sąd może także zarządzić sprzedaż przedsiębiorstwa i podzielić pomiędzy małżonków sumę uzyskaną ze sprzedaży.

Podział majątku wspólnego, w którego skład wchodzi nieruchomość zabudowana, może polegać na ustanowieniu odrębnej własności lokali.

Przy szacowaniu składników majątku wspólnego należy uwzględniać obciążenie zmniejszające rzeczywistą wartość tych składników, a w szczególności obciążenie o charakterze prawnorzeczowym, za które ponosi odpowiedzialność każdorazowy właściciel nieruchomości, zwłaszcza obciążenie hipoteką. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 2 grudnia 2009 r. I CSK 134/2009)

Samodzielne dochodzenie wierzytelności (długu, należności) od wierzyciela (dłużnika)

Po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej każdy ze współmałżonków może samodzielnie dochodzić przypadającej mu części wierzytelności, jeżeli świadczenie dłużnika ma charakter podzielny. Jeżeli świadczenie jest niepodzielne, każdy z małżonków może dochodzić wierzytelności stanowiącej przedmiot wspólności tylko wtedy, gdy realizuje czynność zachowawczą w rozumieniu art. 209 kc. (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 9 września 1999 r. II CKN 460/98)

W przypadku jakichkolwiek pytań bądź wątpliwości, pozostajemy do Państwa dyspozycji, prosimy przejść do zakładki kontakt.

Z wyrazami szacunku

Przedmiotem specjalizacji kancelaria  adwokat łódź jest również: prawo rodzinne, prawo cywilne, prawo karne, prawo administracyjne, prawo pracy, prawo karne skarbowe, prawo wykroczeń, obrońca, obrona, prawo gospodarcze, spółki, obsługa prawna, porady prawne, apelacja, skarga kasacyjna, rozwód, separacja, podział majątku, alimenty pozew, odwołanie, zadośćuczynienie, odszkodowanie, akt oskarżenia, porady prawne, pomoc prawna, windykacja, radca prawny.

Klienci znaleźli nas poprzez frazę, która została dodana automatycznie:

  • prawo do lokalu komunalnego po rozwodzie
  • Zniesienie współwłasności a licytacja sądowa nieruchomości po rozwodzie
  • podział majątku wspólnego nakłady dla osoby trzeciej
  • w sprawie o podział majątku sąd orzeka o nieważności umowy majątkowej
  • prawnik podział majątku lodz
  • umowny podział majątku wspólnego małżonków
  • umowa między małżonkami majatek wspolny po rozwodzie
  • iii crn 137/79

Brak komentarzy.

Zostaw komentarz


+ trzy = 12